In het maartnummer

Waarom werken we?
Werk wordt vooral gezien als bron om waarde te scheppen. Hoe harder en efficiënter we werken, hoe rijker we worden. Liefst in een vaste baan, want dat biedt de meeste zekerheid. Maar deze opvatting van werk is pas zeer recent ontstaan, weet hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer. In vroeger tijden en andere culturen werd werk veel meer als last en opoffering van vrije tijd beschouwd.

De verloren machtsstrijd van Mariëtte Patijn
Begin dit jaar verliet Mariëtte Patijn teleurgesteld de FNV. Ze miste daadkracht en hekelde de verdeeldheid. In werkelijkheid probeerde ze de macht te grijpen om de FNV radicaal te hervormen, reconstrueert Aldo Dikker. Niet belangenbehartiging in bedrijven, maar politieke strijd voor een rechtvaardige samenleving moest de kern van het vakbondswerk worden. Dat ging velen te ver.

Individuele leerrekening leidt tot minder scholing
Het kabinet wil de fiscale aftrekpost voor scholingskosten vervangen door een individuele leerrekening voor alle Nederlanders. Ruud van den Bergh en José Leenders van het O&O-fonds voor de metaalbewerking roepen het kabinet op dit voornemen te heroverwegen. Zij vrezen namelijk dat lager en middelbaar opgeleiden hierdoor juist minder zullen scholen dan in het huidige systeem.

Samen werken met robots
Bedrijven nemen belangrijke beslissingen om nieuwe technologieën te introduceren. Vreemd genoeg zijn degenen die dit moeten in- en uitvoeren, HR en werknemers(vertegenwoordigers), nauwelijks bij deze strategische besluiten betrokken. Onderzoekers Ronald Dekker en Charissa Freese vinden dat onverstandig, omdat dit ten koste kan gaan van werkgelegenheid en de kwaliteit van de arbeid.

Medezeggenschap is geen afdeling
De ondernemingsraad bestaat nu bijna zeventig jaar. In die tijd zijn de arbeidsverhoudingen drastisch veranderd, en dat zullen ze blijven doen. De OR moet blijven meebewegen. Want volgens directeur Jaap Jongejan van SBI is participatie tegenwoordig veel meer dan alleen medezeggenschap. Dat gaat zelfs tot aan financiële participatie, waarin de werkende verantwoordelijkheid neemt over de hele organisatie.

De erosie van het poldermodel
Dit jaar bestaat de Nederlandse Vereniging voor Arbeidsverhoudingen 50 jaar. In 1968, het jaar van oprichting, was er sprake van een kleine crisis in het overlegmodel zoals dat na de oorlog tot stand was gekomen. Achteraf blijken de toenmalige perikelen slechts een rimpeling in het systeem van arbeidsverhoudingen. Een halve eeuw later wordt er ernstig getwijfeld aan het ‘poldermodel’. Organisatieadviseur Evert Smit van Basis & Beleid maakt de balans op.

Holle retoriek kenmerkt nieuwjaarsboodschappen
Aan het begin van een nieuw jaar komen werkgevers en vakbonden met hun nieuwjaarsboodschappen. Wat opvalt aan deze boodschappen is de hoge mate van voorspelbaarheid, het wijzen naar anderen en de afwezigheid van creatieve en effectieve oplossingen, vinden Wilco Brinkman en Henk Strating van HS Arbeidsvoorwaarden. Zij bepleiten heroprichting van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie, waarin partijen samenwerken om problemen te lijf te gaan.

Opkomst en neergang van deeltijdwerk als polderfenomeen
Bonden zetten zich altijd af tegen deeltijdwerk. Dit veranderde toen vrouwen vanaf medio jaren ’80 doordrongen tot de top van de vakbeweging. Sindsdien konden er afspraken gemaakt worden met werkgevers, die zich daar al langer hard voor maakten. Zo ontwikkelde zich een palet aan arbeidsduurpatronen, herinnert voormalig directeur Sociale Zaken van VNO-NCW Jan-Willem van den Braak zich.

De toekomst van werk is per definitie onzeker
In het vorige nummer van Zeggenschap schreven FNV’ers Sanne van Minderhout en Roel Berghuis dat robotisering nog niet heel hoog op de agenda bij de bonden staat, omdat ze niet precies weten wat de gevolgen zullen zijn. Maar volgens algemeen directeur Harry van de Kraats en beleidsmedewerker Hendrik Noten van AWVN is de toekomst per definitie onzeker. Juist door het gesprek aan te gaan kunnen werkgevers en bonden samen een pad uitstippelen naar hoe die toekomst eruit komt te zien.

Waarom een Europese Arbeidsautoriteit nodig is
De Europese Commissie  gaat een Europese Arbeidsautoriteit oprichten om misbruik te voorkomen bij grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit. Volgens Jan Cremers van de Tilburg Law School zou een dergelijke autoriteit allereerst nationale nalevingsorganen moeten helpen door het wegnemen van barrières en beperkingen in de bevoegdheid. Daarnaast gaat het om het oplossen van grensoverschrijdende geschillen, en de bemiddeling bij kwesties waarbij fricties in de mobiliteit in het geding zijn.

Meer vechten dan visie
Idealiter onderhandelen werkgevers en vakbonden niet alleen over arbeidsvoorwaarden, maar denken ze er ook over na hoe de sector op lange termijn verder kan groeien. De praktijk staat echter ver af van dit ideaal. Sociale partners zijn vooral bezig met de korte termijn, constateren onderzoekers Frank Tros en  Paul de Beer van AIAS en AWVN-beleidsmedewerkers Arjen Verhoeff en Jana Hazen op basis van onderzoek in vier branches.

Kwaliteit van de arbeid moet omhoog
In Vlaanderen hebben de sociale partners jaren geleden afgesproken dat de kwaliteit van de arbeid geleidelijk zou moeten verbeteren. Ze stelden zelfs kwantitatieve doelen. Aanvankelijk zagen de ontwikkelingen er gunstig uit, maar onderzoekscijfers uit 2016 laten een scherpe daling zien. Werkgevers en bonden laten het er niet bij zitten en werden het eind 2017 eens over een ‘Actieplan Werkbaar Werk’. Emeritus hoogleraar sociale innovatie aan de Radboud Universiteit Nijmegen Frank Pot rapporteert.

 

Naast deze artikelen zijn er de rubrieken van onze vaste medewerkers.

Meer lezen? Neem dan nu een abonnement, of vraag een proefnummer aan.