In het septembernummer

omslagMaak van ledenwerving speerpunt vakbondswerk
De vakbonden kampen al decennia met dalende ledentallen. Volgens algemeen secretaris Leo Hartveld en beleidsmedewerkers Chris Driessen van de FNV is deze trend om te buigen. Maar dan moet het werven van nieuwe leden centraal komen te staan in het vakbondswerk. Dat betekent ook dat bestuurders er op moeten worden afgerekend als de organisatiegraad daalt.

Stel referendum over CAO verplicht
Het komt steeds vaker voor dat werkgevers een CAO afsluiten met een vakbond die het minst dwarsligt, zoals in de schildersbranche waar werkgeversvereniging OnderhoudNL een akkoord heeft bereikt met vakbond LBV. Dat kan, omdat het CAO-stelsel toelaat dat zelfs een vakbond zonder leden mag onderhandelen. Hoofdredacteur Aldo Dikker vindt dat raar. Het bepleit werknemers een stem te geven door een verplicht referendum te organiseren, waarbij een minimale opkomst vereist is.

Tweedeling tussen sectoren dreigt
In 2020 krijgen werkgevers en vakbonden meer verantwoordelijkheid om de arbeidsmarkt vorm te geven. De sectorplannen zijn daarvoor een goede vingeroefening. Nu de eerste plannen in de afrondende fase zijn, blijken er grote verschillen tussen sectoren te zijn. Volgens Paul van den Boom, die zich als FNV’er bij de Stichting van de Arbeid bezighoudt met de sectorplannen,  lukt het niet knelpunten op de regionale of sectorale arbeidsmarkt op te lossen als vakbonden en werkgevers tegenover elkaar staan of als werkgevers elkaar alleen als concurrenten zien.

Ontwikkeling arbeidsmarkt kan CAO’s bedreigen
De laatste tien jaar is de landelijke arbeidsmarkt ingrijpend veranderd. Deze landelijke veranderingen pakken per sector echter anders uit, constateert Laurens Harteveld van AWVN. Het blijkt dat in sectoren met de meeste vaste contracten de werkgelegenheid verdwijnt, terwijl die in sectoren met meer flexibele contracten juist groeit. Dit kan de CAO onder druk zetten.

Politiek legt heikele onderwerpen op bordje OR
Het afgelopen jaar heeft de ondernemingsraad er weer veel bevoegdheden bij gekregen. Vaak gaat het om politiek gevoelige onderwerpen. Zo krijgt de OR een rol bij de klokkenluidersregeling, en zal hij in gesprek moeten met de bestuurder over diens beloning. Niko Manshanden van de FNV denkt dat de OR de meeste van deze taken niet op zal pakken, omdat hij zijn vingers daar liever niet aan brandt.

Vormgeving regionale arbeidsmarkt verloopt moeizaam
Volgens het Sociaal Akkoord uit 2013 krijgen vakbonden en werkgevers meer verantwoordelijkheid bij het vormgeven van de regionale arbeidsmarkt. Doel is om zo meer mensen aan het werk te krijgen en te houden. Bert Otten van de Wiardi Beckman Stichting en FNV’ers Auke Blaauwbroek en Ron van Baden constateren dat dit moeizaam verloopt. Men is zo bezig met de onderlinge afstemming en het maken van afspraken, dat het eigenlijke werk vergeten wordt.

Probleem van de freeriders is nooit opgelost
De vakbeweging heeft er altijd mee geworsteld dat niet-leden gratis meeliften op het werk dat ze doet. Dat motiveert immers niet om lid te worden. Daarom zouden bonden graag voordelen voor leden aanbieden. Dat mag echter niet. Piet Hazenbosch van de Vrienden van de Historie van de Vakbeweging beschrijft hoe in ruil daarvoor vijftig jaar geleden de werkgeversbijdrage aan de vakbeweging – het vakbondstientje – tot stand is gekomen.

Opleiding betekent veel, maar niet alles
Nederland claimt een meritocratie te zijn, wat wil zeggen dat het opleidingsniveau bepalend is voor de baan die men krijgt. Onderwijs en scholing vormen dan ook de kern van arbeidsmarktbeleid. Hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer en beleidsadviseur van de Vereniging Hogescholen Maisha van Pinxteren vinden dat te beperkt. Factoren als sekse, etniciteit en sociale afkomst spelen namelijk ook nog een belangrijke rol.

Een CAO zonder onderhandelen
De laatste jaren staan werkgevers en vakbonden steeds vaker tegenover elkaar, waardoor veel CAO’s moeizaam tot stand komen. Maar het kan ook anders, betogen Henk Strating en Wilco Brinkman van HS Arbeidsvoorwaarden. In de zwembadensector heeft eendrachtige samenwerking tussen werkgevers en vakbonden geleid tot een nieuwe CAO.

Ander beloningssysteem verbindt jong en oud
Het is nodig om na te denken over nieuwe vormen van solidariteit tussen de leeftijdsgroepen. Zowel ouderen als jongeren komen namelijk moeilijk aan het werk. Dat wordt deels veroorzaakt door ons beloningssysteem, vinden ontwerper van nieuwe arbeidsrelaties Huub de Graaff en CAO-specialiste Esther Koot-van der Putte. Zij bepleiten daarom een CAO-opzet met een andere beloningsstructuur, waarin de toegevoegde waarde die iemand levert wordt meegenomen.

Investeren in inzetbaarheid
In een terugblik op het CAO-seizoen 2016, constateren FNV’er Pim Paulusma en Laurens Harteveld van de AWVN dat partijen elkaar maar moeilijk weten te vinden. Vakbonden willen zekerheid voor werknemers, werkgevers zetten in op flexibiliteit. Terwijl beide thema’s best met elkaar te verbinden zijn door een generatiepact te sluiten. Het zou goed zijn als CAO-partijen daar volgend jaar op inzetten, want de urgentie is hoog.

 

Naast deze artikelen zijn er rubrieken van Paul de Beer, Fabian Dekker, Maarten van Klaveren, Kea Tijdens, Ronald de Leij, Marat, Marc van der Meer, Henk Strating en Sjaak van der Velden. Martien Bos is de vaste illustrator. Lees hier wat ze doen en waar ze over schrijven.

Meer lezen? Neem dan nu een abonnement, of vraag een proefnummer aan.