In het maartnummer

omslag nr. 1Gazelle: is dit wat we willen?
Met veel bombarie opende Gazelle vorig jaar september een nieuwe fietsenfabriek in Dieren. Het zou hét voorbeeld zijn dat de maakindustrie in Nederland nog wel degelijk toekomst heeft. Frank Pot, voorzitter van de adviesraad van het European Workplace Innovation Network van de Europese Commissie, ging een kijkje nemen en trof vooral een ouderwetse werkorganisatie aan met veel flexwerkers die weinig betaald krijgen.

Flexwerker zwijgt vaker over onvrede op het werk
De toename van het aantal flexwerkers zet de arbeidsverhoudingen onder druk. Want waar vaste werknemers ten strijde trekken als zij ontevreden zijn, doen flexwerkers dat veel minder snel. Terwijl ze wel vaker ontevreden zijn over hun werk, zo blijkt uit onderzoek van Agnes Akkerman en Roderick Sluiter van de VU. Zij zullen hier echter niet zo snel mee naar de baas lopen, en ondervinden ook minder steun van collega’s om dit aan te kaarten.

Wisselende coalities in de polder
Bestaat het poldermodel nog? Jazeker, vinden Marc van de Meer van de Tilburg Law School en Anton Hemerijck van de London School of Economics ans Political Science. Maar er is onder dit kabinet wel een grote verbouwing geweest. De polder bestaat niet meer uit de vaste partijen werkgevers, werknemers en kabinet, maar kent steeds wisselende coalities van belanghebbenden.

Stel OR door loting samen
Zoals alle vertegenwoordigende organen wordt ook de ondernemingsraad gekozen. Want democratie, dat zijn verkiezingen. Dat is echter iets van de laatste 200 jaar. Daarvoor werd democratie helemaal niet geassocieerd met verkiezingen, weet Nephtis Brandsma van Wiekiesjij?. Toen werden de vertegenwoordigers geloot, na te zijn voorgedragen door de achterban. Zij vindt het te overwegen om dit systeem ook voor de samenstelling van ondernemingsraden te introduceren.

 Sterke positie vakbond leidt tot minder leden onder migranten
Het lukt vakbonden moeilijk migranten te organiseren. Dat heeft veel te maken met de kracht van de vakbeweging, stellen Maria Kranendonk, PhD bij de faculteit politicologie aan de UvA, en Paul de Beer, directeur van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging. Grootschalig onderzoek in 23 Europese landen laat zien, dat in landen waar de vakbonden een sterke positie in de arbeidsverhoudingen en toegang tot veel middelen hebben, zij het slechter doen als het gaat om het vakbondslidmaatschap van migranten.

 CPB voor de CAO
Menig CAO-onderhandeling loopt vast op getallen. Het gaat dan met name om het doorrekenen van de voorstellen. Vakbonden wantrouwen de cijfers die de werkgevers presenteren, en andersom. Henk Strating van HS Arbeidsvoorwaarden pleit daarom voor een onafhankelijke instantie die objectieve berekeningen maakt, net zoals het Centraal Planbureau voor de politiek doet. Inmiddels is daarmee gestart, en de eerste resultaten zijn hoopgevend.

 Een kerstpakket voor alle flexwerkers?
Zelfstandigen vallen doorgaans niet alleen buiten CAO-afspraken in hun sector, maar vaak ook buiten het HR-beleid van hun opdrachtgevers, constateren Ton de Korte en Riemer Kemper van het CAOP. Bovendien doen ondernemingsraden weinig om hen bij het bedrijf te betrekken. Het kan ook anders. De architectenbranche probeert zzp’ers onder de werkingssfeer van de CAO te krijgen en een basisschool heeft een zzp’er aangesteld als OR-lid én vertrouwenspersoon.

 Werknemers hebben aantoonbaar baat bij O&O-fonds
Er wordt veel gediscussieerd of werknemers wel baat hebben bij O&O-fondsen. Maar echt onderzocht is dat nog nooit. Tot nu. Wilco Brinkman van HS Arbeidsvoorwaarden en Moon Stroes A-Advies hebben het fonds voor de technische installatiebranche, de OTIB, onder de loep  genomen. De resultaten zijn bemoedigend. Het blijkt dat bij werknemers die gebruik hebben gemaakt van het fonds het loon zich sterker ontwikkelt en dat zij breder inzetbaar zijn.

 De meeste CAO’s sluiten werkgevers met grote bonden af
Het afgelopen jaar zijn de grote bonden regelmatig buitenspel gezet bij CAO-onderhandelingen. Toch is hier nog geen sprake van een trend, constateren Laurens Harteveld en Geert de Bruin van AWVN. De meeste CAO’s worden nog altijd afgesloten met FNV en CNV aan tafel. Alternatieven kunnen namelijk onder meer leiden tot arbeidsonrust, en daar zitten werkgevers niet op te wachten.

 Laat beleid zieke werknemers niet over aan de politiek
Het voorstel om kleine ondernemers niet langer te verplichten twee jaar loon door te betalen voor hun zieke werknemers omdat dat te duur is, staat hoog op de politieke agenda. Arbeidsmarktadviseur Fedde Monsma vindt echter dat vakbonden en werkgevers dit niet aan de politiek moeten overlaten, maar hier zelf afspraken over moeten maken aan de CAO-tafel. Dat is veel beter voor die kleine ondernemer, en voor de (zieke) werkende.

Automatisering: kans of bedreiging?
Er komt steeds meer aandacht voor robotisering en de gevolgen daarvan voor werknemers. Het gevaar bestaat dat nieuwe technologie de kwaliteit van de arbeid aanzienlijk uitholt. Het is daarom van groot belang dat de vakbeweging dit onderwerp op de agenda zet, vindt Arjen van Halem van STZ advies en onderzoek. Dan kan er beleid worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat technologie en werknemers elkaar aanvullen.

Op enkele politici na is iedereen tevreden over AVV
Vanuit de politiek klinken er regelmatig geluiden, die het algemeen verbindend verklaren van CAO’s ter discussie stellen. Het blijkt echter dat die politici alleen staan, constateert Jan Cremers van de Law School van de Universiteit Tilburg. Onderzoek laat zien dat werkgevers en vakbonden in Nederland tevreden zijn over dit stelsel, en dat in het buitenland AVV eigenlijk nergens ter discussie staat.

Naast deze artikelen zijn er rubrieken van Paul de Beer, Fabian Dekker, Maarten van Klaveren, Kea Tijdens, Ronald de Leij, Marat, Marc van der Meer, Henk Strating en Sjaak van der Velden. Martien Bos is de vaste illustrator. Lees hier wat ze doen en waar ze over schrijven.

Meer lezen? Neem dan nu een abonnement, of vraag een proefnummer aan.