EU-Hof: CAO-afspraken over minimumtarief zelfstandigen toegestaan

In bepaalde gevallen mogen vakbonden cao-afspraken maken voor zelfstandigen. Dat heeft de hoogste EU-rechter vandaag bepaald in een zaak van FNV KIEM tegen de Nederlandse Staat. Volgens het Europese Hof van Justitie in Luxemburg mag een vakbond afspraken maken over een minimumtarief voor zelfstandigen, op het moment dat deze in dezelfde positie verkeren als werknemers. Dit houdt onder meer in dat ze onder het gezag van de werkgever vallen, niet hun eigen tijd kunnen indelen, en geen commercieel risico dragen. Op dat moment praat je niet meer over ondernemers, maar over schijnzelfstandigen.

Remplaçanten
Aanleiding was een afspraak in de cao voor remplaçanten – musici die als vervangers optreden in symfonieorkesten. Daarin stond dat een zzp’er die als vervanger optreedt hetzelfde moest verdienen als het vervangend orkestlid in vaste dienst, met een opslag om zelf zijn pensioen en sociale zekerheid in te kopen. Doel van die afspraak was om oneerlijke concurrentie tussen verschillende werkenden te voorkomen, maar ook om zzp’ers een gelijkwaardige bescherming te bieden.
De NMa bestempelde dit als ‘onnodige en ernstige concurrentiebeperkingen’, die niet gerechtvaardigd konden worden door er het etiket ‘CAO’ op te plakken’ en dreigde met hoge boetes. Dat veroorzaakte een patstelling die nu na zeven jaar leidt tot deze uitspraak. Het Gerechtshof in Den Haag zal met inachtneming van de uitspraak uit Luxemburg nu moeten beoordelen of bij de zelfstandige remplaçanten sprake is van schijnzelfstandigheid.

Niet helemaal tevreden
Caspar de Kiefte, bestuurder creatieve industrie van FNV KIEM, is niet helemaal tevreden: ‘We hebben deels gelijk gekregen, en dat is heel goed nieuws voor al die zelfstandigen die eigenlijk gewoon werknemer zijn. Maar wij hadden liever gezien dat het Hof de vakbonden meer ruimte zou geven om afspraken te maken over tarieven van onderbetaalde zelfstandigen. In de creatieve sector is het praktijk dat machtige marktpartijen de zelfstandige professionals de armoede in drukken. En dat blijft helaas gewoon doorgaan.’

(FNV KIEM)